 |
 |
||
|
Grímur Jónsson Thorkelín (1752 – 1829) Hinn 8. október 2002 voru liđin 250 ár frá fćđingu Gríms Thorkelíns leyndarskjalavarđar og er ţess minnst hér međ dálítilli samantekt um líf hans og störf. Grímur Jónsson Thorkelín fćddist á heimili móđurafa síns á Bć í Hrútafirđi 8. október 1752. Foreldrar hans voru Jón Teitsson (1728-1758) og Elín Einarsdóttir (1725-1779). Jón var sonur Teits Arasonar sýslumanns í Barđastrandarsýslu, Ţorkelssonar, sýslumanns á Ţingeyrum, Guđmundssonar, en viđ hann kenndi Grímur Jónsson sig síđar. Jón fór utan, gerđist hermađur og ţjónađi í lífverđi Danakonungs, en lést ađeins ţrítugur ađ aldri. Elín var dóttir Einars Magnússonar, sýslumanns í Strandasýslu, Björnssonar, sýslumanns á Arnarstapa. Hún giftist seinna Jóni Sveinssyni úr Skagafirđi og bjuggu ţau m.a. í Tjaldanesi í Saurbćjarhreppi, Dalasýslu. Í skjölum Gríms er ađ finna ćttarskrá sem sýnir ađ hann var 20. mađur frá Snorra Sturlusyni og ađ móđurćtt hans er rakin til Sćmundar fróđa. Sex ára gömlum var Grími komiđ í fóstur til Ţórunnar Einarsdóttur, móđursystur sinnar, og manns hennar, Brynjólfs Jónssonar umbođsmanns. Ţau bjuggu á Sveinsstöđum í Neshreppi utan Ennis, Snćfellssýslu, og síđar í Ljárskógum í Laxárdalshreppi, Dalasýslu. Fyrstu tilsögn í latínu hlaut hann hjá Vigfúsi Erlendssyni, prófasti í Snćfellsnessýslu. Síđan lá leiđ hans í Skálholtsskóla 1765. Samkvćmt tilskipun konungs frá 1759 máttu skólarnir í Skálholti og á Hólum senda hvor einn nemanda til Danmerkur til frekara náms. Áriđ 1770 ákvađ Finnur Jónsson, Skálholtsbiskup, ađ senda Grím Thorkelín til Kaupmannahafnar. Grímur hóf nám viđ Metropolitanskólann í Kaupmannahöfn, tók stúdentspróf 1773, hóf ađ lesa lögfrćđi viđ háskólann og lauk ţađan lögfrćđiprófi 1776. Grímur Thorkelín hafđi tekiđ ástfóstri viđ norrćna fornfrćđi og gaf út Kristinrétt Grágásar ásamt latneskri ţýđingu áriđ 1775. Hann hélt síđan áfram ađ gefa sig ađ fornfrćđinni og gaf út Konunga erfđatal og Kristinrétt Árna biskups 1777 og var einn af stofnendum Lćrdómslistafélagsins 1779. Áriđ 1787 kom Eyrbyggja út í fyrsta sinn međ latneskri ţýđingu Thorkelíns sem hann hafđi gert 1776-77. Hann var glćsimenni og naut snemma mikils álits. Hann var höfđingjadjarfur og eignađist áhrifamikla vini sem greiddu götu hans. Hann varđ ađstođarmađur Voss leyndarskjalavarđar áriđ 1780 og fjórum árum seinna varđ hann prófessor ađ nafnbót og fékk loforđ um stöđu leyndarskjalavarđar í fyllingu tímans. Í desember 1785 fékk Grímur styrk til ađ ferđast til Englands, Írlands og Skotlands og safna fornskjölum og minjum til ađ varpa ljósi á sögu Danmerkur. Styrkurinn var til 2ja ára, en Grímur fékk hann framlengdan og dvaldi á Bretlandseyjum í fjögur og hálft ár. Ţar hlaut hann ýmsan sóma, hitti m.a. ensku konungshjónin, var kjörinn heiđursfélagi Konunglegu írsku akademíunnar vegna lćrdómsafreka og hlaut doktorsnafnbót í lögum viđ háskólann í St. Andrews í Skotlandi. Einnig var hann gerđur ađ heiđursborgara í nokkrum borgum Skotlands, m.a. í Aberdeen. Ţá bauđ erkibiskupinn af Kantaraborg honum virđingarstöđu á British Museum, sem Grímur varđ ađ afţakka ţar sem honum var ćtlađ annađ starf eins og áđur segir. Grímur Thorkelín hafđi ýmislegt nýtilegt upp úr krafsinu á ferđum sínum um Bretland. Merkasti fundur hans var án efa handrit Bjólfskviđu (Beowulf) sem hann fann í British Museum 1786. Hann gerđi tvö eftirrit af kvćđinu og vegna ţess ađ handritiđ skemmdist síđar verulega í eldi, byggja allar textarannsóknir á Bjólfskviđu ađ meira eđa minna leyti á ţessum tveimur uppskriftum Gríms Thorkelín. Grímur gaf svo kvćđiđ út í Kaupmannahöfn 1815 ásamt latneskri ţýđingu ţess. Hinn 11. janúar 1791 andađist Voss leyndarskjalavörđur og ţá hélt Grímur Thorkelín aftur til Kaupmannahafnar og tók viđ starfi leyndarskjalavarđar. Ári síđar gekk hann ađ eiga auđuga bruggaraekkju, Gunild Hvidsteen ađ nafni, fćdd Dybe, og átti međ henni ţrjá syni. Sá elsti ţeirra varđ yfirhérađsdómari. Nćstelsti sonurinn, George Dempster, varđ seinna skrifari hjá föđur sínum viđ Leyndarskjalasafniđ, en lagđist síđar í óreglu og lést ungur. Hinn ţriđji gerđist sjómađur og virđist hafa lent í vandrćđamálum. Grímur Thorkelín gegndi starfi leyndarskjalavarđar í 38 ár. Á ţeim tíma rađađi hann safninu upp og skráđi auk ţess sem verulegt magn skjala var endurritađ. Auk Gríms var einn starfsmađur viđ safniđ, P. J. Hygom, sem starfađi frá 1798, ađallega viđ endurritun skjala. Eins og áđur er nefnt kom sonur Gríms til starfa sem skrifari 1813. Áriđ 1823 réđi Grímur landa sinn, Finn Magnússon prófessor, sér til ađstođar og varđ Finnur leyndarskjalavörđur eftir andlát Gríms. Ţegar leiđ á ćvi Gríms Thorkelíns fór ađ halla undan fćti í einkalífi hans. Efni hans minnkuđu og áriđ 1824 lést kona hans. Í september 1826 meiddist hann á hćgri mjöđm svo ađ hann gat ekki fariđ út og átti erfitt međ gang inni viđ. Nokkru síđar lést George sonur hans og síđan ţurfti Grímur ađ flytja búferlum. Áriđ 1828 var heilsu hans svo háttađ ađ hann komst ekki út og studdist viđ tvćr hćkjur innan dyra. Auk ţess hafđi hann fengiđ einskonar asthma sem gerđi honum erfitt um mál. Grímur Thorkelín andađist ađfararnótt 4. mars 1829 ađ heimili sínu í Kaupmannahöfn. Heimildir
|
 |
||